Xuất khẩu vào thị trường Hồi giáo: Cần hiểu rõ về Halal và Haram

Thực phẩm Halal, cơ hội xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam
13 Tháng Mười, 2018

Xuất khẩu vào thị trường Hồi giáo: Cần hiểu rõ về Halal và Haram

Thị trường các nước Hồi giáo là một thị trường tiềm năng với các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu do chúng ta có lợi thế về nông nghiệp và các sản phẩm nông sản. Hàng năm, thế giới chi tiêu khoảng 442 tỷ USD cho việc mua thực phẩm, trong đó Hồi giáo tiêu thụ 150 tỷ USD cho thực phẩm. Đây là minh chứng rõ ràng cho tiềm năng của thị trường này. Thế nhưng, để có thể xâm nhập thị trường Hồi giáo một cách thuận lợi lại là vấn đề không hề đơn giản. Xung quanh câu chuyện này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Miêu Abbas Trưởng ban Ban Quản trị Thánh đường Hồi giáo Al – Noor đồng thời là Giám đốc Công ty TNHH Halal Việt Nam (HVN) – Halal Việt Nam để hiểu rõ hơn về thị trường cũng như những yếu tố mang lại lợi thế cạnh tranh cho các doanh nghiệp tham gia thị trường này.

PV: Trong văn hóa của người Hồi giáo tồn tại khái niệm Halal và Haram, xin ông cho biết về hai khái niệm này?

Ông Miêu Abbas: Trong văn hóa của người Hồi giáo, Halal là một thuật ngữ có nghĩa là hợp pháp, cho phép hoặc tuân theo quy phạm giáo luật. Trái với Halal là Haram, có nghĩa là trái giáo luật hoặc bị cấm. Tiến sĩ Yusuf Al-Qardawi, một học giả Muslim (người Hồi giáo) định nghĩa rằng: Halal là một hành động được cho phép và hợp pháp, nó bao hàm mọi lĩnh vực của cuộc sống. Ông cũng xác định rằng: Haram là hành động bị Allah cấm làm như: ăn thịt lợn, uống rượu, quan hệ tình dục ngoài hôn nhân, cờ bạc, trộm cắp… sẽ dẫn đến hình phạt vào ngày sau và có thể bị hình phạt ngay cả trong cuộc sống này. Trong khi đó, nhiều người đặc biệt là người không phải là Hồi giáo đã hiểu sai về giới hạn của Halal và Haram. Phần lớn trong số họ thường hiểu rằng Halal và Haram được giới hạn trong thực phẩm và thức uống mà thôi. Trong Hồi giáo, giáo luật của Halal và Haram bao gồm tất cả các khía cạnh của cuộc sống, trong đó có cả những gì chúng ta ăn và uống.

Tuy nhiên, vấn đề ở đây, chúng tôi sẽ tập trung vào Halal và Haram liên quan đến thực phẩm và đồ uống, các sản phẩm từ thực phẩm, các sản phẩm thịt, mỹ phẩm, sản phẩm chăm sóc cá nhân, thành phần thực phẩm, và các tài liệu liên quan tới thực phẩm. Trong Thiên Kinh Qur’an (Koran), Allah đã truyền lệnh cho người Hồi giáo và tất cả nhân loại (không phân biệt tôn giáo hay chủng tộc của họ) phải ăn uống và sống theo Halal và Tayyib (tinh khiết, trong sạch, lành mạnh, bổ dưỡng).

Mỗi người Hồi giáo sẽ ăn để nuôi sự sống, để duy trì sức khỏe tốt và không phải sống để ăn uống. Hồi giáo xác nhận về việc dùng thực phẩm Halal như một vấn đề thờ phượng Allah, như thực hiện một lời cầu nguyện, nhịn chay, bố thí và các hoạt động tôn giáo khác. Nguyên tắc chung sau là: những gì là hợp pháp và những gì là tinh khiết (Tayyib), thì cần được noi theo.

PV: Phải chăng Halal là điều kiện bắt buộc để các doanh nghiệp Việt có thể tiếp cận thị trường các nước Hồi giáo?

Ông Miêu Abbas: Halal được xem là giấy thông hành được các nước Hồi giáo chấp nhận. Ngày nay, người Hồi giáo đi mua hàng thường khó xác định sản phẩm nào là Halal. Logo chứng nhận Halal sẽ tạo niềm tin và đảm bảo cho người tiêu dùng Hồi giáo. Chứng nhận Halal dù là không bắt buộc tại Việt Nam, nhưng những công ty có chứng nhận Halal luôn có lợi thế cạnh tranh hơn các công ty khác và nâng cao khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Việc đánh giá sản phẩm Halal nhằm hướng tới thương mại quốc tế và phục vụ người tiêu dùng Hồi giáo. Chứng nhận Halal nhằm đảm bảo rằng sản phẩm không sử dụng các thành phần Haram và điều kiện sản xuất đáp ứng yêu cầu của Thiêng kinh Qu’ran và luật Shari’ah.

Tiêu chuẩn Halal quốc tế  là các yêu cầu, quy định cụ thể đối với các sản phẩm muốn được chứng nhận là Halal. Tiêu chuẩn này đưa ra yêu cầu tại các công đoạn sản xuất, về nguyên liệu đầu vào, thành phẩm, bảo quản và phân phối và cuối cùng là yếu tố cũng như con người. Việc các Doanh nghiệp tuân thủ yêu cầu của Tiêu chuẩn Halal và có chứng chỉ Halal là yêu cầu không thể thiếu khi xâm nhập vào thị trường Hồi giáo.

Một cơ sở sản xuất sản phẩm Halal phải được kiểm soát và đánh giá bởi một tổ chức chứng nhận Halal. Chứng nhận Halal là quá trình xem xét đánh giá độc lập, khách quan để xác nhận rằng những sản phẩm đó không sử dụng các thành phần Haram và điều kiện sản xuất đảm bảo an toàn vệ sinh, đáp ứng yêu cầu của Thiêng kinh Qu’ran và luật Shari’ah. Sản phẩm Halal thường được đảm bảo bằng một nhãn hiệu Logo Halal.

PV: Điều kiện cụ thể về vệ sinh an toàn thực phẩm của Halal là gì, thưa ông?

Ông  Miêu Abbas: Ngoài quy định chung cho các doanh nghiệp phải hội đủ điều kiện cho nhà xưởng để sản xuất kinh doanh và nguyên liệu đầu vào phải đảm bảo tốt nhất, yếu tố quan trọng khác là tránh nhiệm bận trong kho nguyên liệu -vật tư, khu vực chế biến, đóng gói, kho thành phẩm và xe vận chuyển.

Yếu tố con người và khu xử lý nước thải, chất thải (môi trường) sẽ đặt biệt xem xét theo đúng quy định.

Hiện nay một số doanh nghiệp do chúng tôi chứng nhận đã không làm tốt về khâu vận chuyển, vì quy định của Tiêu chuẩn Halal phải dùng xe chuyên dụng và xe riêng nên rất khó khăn cho Doanh nghiệp áp dụng theo.

PV: Ông có thể nói rõ hơn về chứng nhận Halal đối với các sản phẩm có nguồn gốc từ động vật?

Ông Miêu Abbas: Sản phẩm có nguyên liệu từ động vật muốn đạt chứng nhận Halal cần tránh dùng các yếu tố sau:

  1. Lợn (heo), chó và những gì được làm hay chiết xuất ra từ chúng.
  2. Động vật có móng vuốt và răng nanh như sư tử, hổ, gấu, rắn, khỉ và các loài động vật khác tương tự.
  3. Loài chim săn mồi có móng vuốt như đại bàng, kền kền, và các loài chim tương tự khác.
  4. Động vật gây hại như chuột, rết, bọ cạp và động vật tương tự khác.
  5. Động vật cấm bị giết trong đạo Hồi: kiến, ong, chim gõ kiến.
  6. Động vật được coi là bẩn như chấy, ruồi, giòi và các động vật tương tự khác.
  7. Động vật vừa sống trên đất liền vừa sống trong nước (động vật lưỡng cư) như ếch, cá sấu và các động vật tương tự khác. (Tùy theo Madhab – Trường phái trong Islam) có áp dụng cho phép dùng khác nhau. Các doanh nghiệp nên liên hệ với tổ chức chứng nhận để biết rõ các nước nào doanh nghiệp sẽ xuất khẩu để tổ chức chứng nhận tư vấn chính xác)
  8. Con la và con lừa trong nước.
  9. Tất cả các chất độc hại và loài thuỷ sản nguy hiểm .
  10. Tất cả các động vật không giết mổ theo luật Hồi giáo.
  11. Động vật chết vì nghẹt thở, bị đập vào đầu, bị rơi, bị tấn công bởi động vật khác.
  12. Máu (huyết)
  13. Một phần bộ phận của cơ thể con người hoặc nhau thai
  14. Bất kỳ chất lỏng hay rắn xuất ra từ người hoặc động vật như nước tiểu, phân, chất nôn và mủ.
  15. Chất gây nghiện, thực vật nguy hại, trừ trường hợp các độc tố hoặc mối nguy hiểm có thể được loại bỏ trong quá trình chế biến.
  16. Đồ uống có cồn (bia, rượu và rượu mạnh.)
  17. Tất cả các loại đồ uống gây say và nguy hại
  18. Tất cả các phụ gia thực phẩm có nguồn gốc từ các chất liệt kê trên.
  19. Tất hóa chất độc hại, nguy hiểm hoặc khoáng chất thiên nhiên.

PV: Tại Việt Nam hiện tại có tất cả bao nhiêu cơ quan, tổ chức có đủ thẩm quyền cấp chứng nhận Halal cho các cá nhân, đơn vị có nhu cầu xuất khẩu sản phẩm sang các nước Hồi giáo thưa ông?

Ông Miêu Abbas: Ở Việt Nam hiện có 02 (hai) loại hình tổ chức đang hoạt động về dịch vụ Halal (kiểm tra đánh giá và cấp chứng nhận Halal).

  1. Các tổ chức tôn giáo Islam được công nhận tại các tỉnh thành và Thành phố, họ được hoạt động trong lĩnh vực này căn cứ vào Quy chế hoạt động được Sở Nội vụ Tỉnh hay Thành phố chấp nhận. Hiện nay các tổ chức sau đang hoạt động cấp chứng nhận Halal:

– Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo Tp. Hồ Chí Minh;

– Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo tỉnh An Giang;

– Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo tỉnh Tây Ninh.

  1. Loại hình Doanh nghiệp được hoạt động trên cơ sở cấp phép hoạt động của Sở Kế hoạch và Đầu tư của các tỉnh và thành phố. Gồm các doanh nghiệp sau:

– Công ty TNHH Halal Việt Nam (HVN) – Halal Việt Nam

– Công ty TNHH Văn Phòng chứng nhận Halal

– Công ty TNHH Halal Authority

– Công ty TNHH chứng nhận Halal Việt Nam

PV: Việc cấp chứng nhận của Halal Việt Nam có theo chuẩn quốc tế và được công nhận ở thị trường các nước Hồi giáo toàn cầu?

Halal Việt Nam là thành viên của Liên minh Halal Toàn Cầu – International Halal Integrity Alliance – (IHIA) có trụ sở tại M-3-20, Plaza Damas,60,Jalan Sri Hartamas 1, Sri Hartamas, 50480, Kuala Lumpur, Malaysia.

Liên minh Halal Toàn cầu – International Halal Integrity Alliance- (IHIA) là một tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận được thành lập sau nghị quyết của nhiều đại biểu của trên 30 quốc gia (hiện nay là 72 quốc gia) bao gồm các đại biểu góp vốn chu cấp cho toàn bộ dây chuyền công nghiệp tại cuộc họp thượng đỉnh luật Halal 2006. IHIA được ủy nhiệm là mũi nhọn trong sự phát triển của Tiêu chuẩn Halal Quốc tế và là một sự ủy thác của Tổ chức Hội nghị Islam (OIC) thông qua các thành viên của Phòng thương mại và Công nghiệp Islam (ICCI) và trở thành đơn vị có tiếng nói đại diện cho những giá trị liên quan trong luật Halal và quản lí chất lượng Halal toàn cầu.

Halal Việt Nam thành viên của IHIA, chúng tôi được áp dụng tiêu chuẩn Halal của IHIA nên “Giấy chứng nhận” được chấp nhận trên toàn cầu,từ Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Campuchia… Saudi Arabia, UAE và các nước khác ở Trung Đông, qua châu Âu và Bắc và Nam Mỹ…

PV: Chứng nhận Halal có phải được cấp thông qua đại sứ quán tại nước xuất khẩu hay bằng cách nào khác, thưa ông?

Ông Miêu Abbas: Về vấn đề này, xin được nói rõ rằng, Đại Sứ quán tại các nước sở tại không phải là cơ quan cấp chứng nhận Halal, các doanh nghiệp muốn chứng nhận cho sản phẩm công ty mình thì phải liên hệ với các tổ chức chứng nhận Halal. Đại sứ quán các nước Hồi giáo là cầu nối giúp cho các doanh nghiệp tại Việt Nam muốn xuất khẩu qua nước họ. Mặt khác, các Đại Sứ quán là nơi tiếp nhận và phản hồi rất kịp thời mỗi khi có sự cố về sản phẩm Halal của các doanh nghiệp tại nước họ cho Halal Việt Nam. Nên mỗi doanh nghiệp sau khi được Halal Việt Nam chứng nhận và cấp chứng chỉ, chúng tôi đều thông tin tới các Đại Sứ quán để họ biết.

Hiện nay, Tôi là chủ trì và là Imam (Lãnh đạo tinh thần tối cao) tại Thánh đường Hồi giáo Al-Noor tại số 12 Hàng Lược, Hoàn Kiếm, Hà Nội. Hà Nội có trên 20 Đại Sứ quán của các nước Hồi giáo, mỗi ngày thứ sáu tập trung sinh hoạt tại Thánh đường nên việc thông tin và giao lưu với các nước rất thuận lợi.

PV: Xin ông chia sẻ về quy trình kiểm tra sản phẩm và cấp chứng nhận của Halal Việt Nam?

Ông Miêu Abbas: Quy trình kiểm tra sản phẩm và cấp chứng nhận của Halal Việt Nam gồm ba phần được tiến hành nghiêm ngặt gồm:

  1. Tiếp nhận Hồ sơ và đánh giá tài liệu;
  2. Kiểm tra tài liệu thực tế tại công ty và đánh giá hiện trường (nhà máy);
  3. Phát hành chứng nhận và giám sát theo dõi việc áp dụng chứng nhận Halal của công ty.

Các bước thực hiện chi tiết khi muốn cấp chứng nhận tại Halal Việt Nam (HVN):

  1. Nộp đơn đăng ký chứng nhận:

Khách hàng có nhu cầu đánh giá xác nhận cấp dấu Halal cần nộp 1 bản đăng ký chứng nhận (Application form MF 09.01) tới văn phòng HVN bao gồm các thông tin về Công ty và các nguyên liệu của Sản phẩm cần chứng nhận Halal.

  1. Báo giá và ký kết hợp đồng:

Sau khi HVN nhận được bản đăng ký chứng nhận (Application form MF 09.01) Hội đồng chứng nhận sẽ xem xét và thông báo chi phí tới khách hàng và kèm theo Hợp đồng để tiến hành ký kết hợp đồng. Sau khi kí kết hợp đồng, Khách hàng cần chuyển tới HVN 1 bộ hồ sơ bao gồm:

– Hợp đồng chứng nhận Halal;

– Hồ sơ giới thiệu công ty ( bao gồm cả sơ đồ tổ chức);

– Đăng ký kinh doanh hoặc quyết định thành lập;

– Các giấy phép hoạt động (nếu có);

– Quy trình/Sơ đồ sản xuất các sản phẩm chứng nhận;

– Các kết quả thí nghiệm của sản phẩm chứng nhận;

– Các chứng chỉ khác như ISO, HACCP, GMP, GAP (nếu có).

  1. Đánh giá Tài liệu.

Việc xem xét và đánh giá các hồ sơ và các tài liệu do khách hàng gửi bao gồm một phân tích chi tiết các hồ sơ của công ty và Mẫu đăng ký, giấy phép đăng ký kinh doanh, các sản phẩm và thành phần tạo ra sản phẩm đó, tên và địa chỉ của các nhà sản xuất/nhà cung cấp nguyên liệu, tình trạng của các thành phần theo yêu cầu Halal, vật  liệu đóng gói, quy trình sản xuất và thủ tục .

Sau khi đánh giá tài liệu, nếu còn thiếu các tài liệu cần thiết khác thì chuyên gia có thể xem xét trong quá trình đánh giá tại hiện trường.

  1. Đánh giá hiện trường.

Việc kiểm tra tại hiện trường của khách hàng phải tuân thủ các quy trình của HVN. Kiểm tra hiện trường như 1 cuộc đánh giá chính thức gồm hội kiến với các lãnh đạo của công ty và phỏng vấn những nhân viên chịu  trách nhiệm sản xuất  trực tiếp. Việc kiểm tra hiện trường bao gồm kiểm tra các thành phần khai báo, lưu trữ nguyên liệu và thành phẩm, kho, nhà máy chế biến –  lưu đồ sản xuất và xử lý các khía cạnh trong quá trình sản xuất, đóng gói  sản phẩm, chương trình tổng vệ sinh, kiểm soát chất lượng, báo cáo thu chi tài chính về thuế và công tác phúc lợi xã hội. Các cuộc thảo luận với các quản lý của công ty và nhân viên sản xuất chịu  trách  nhiệm về việc tuân thủ là  để xác  nhận  những phát  hiện  quan sát và khuyến nghị cần thiết bởi các bên liên quan.

  1. Chuẩn bị báo cáo

Chuyên gia tiến hành đánh giá và phân tích sau đó sẽ viết một báo cáo đầy đủ về tình trạng của việc áp dụng các tiêu chuẩn Halal tại công ty và gửi báo cáo lên Hội đồng chứng nhận Halal xem xét theo quy định.

  1. Cấp Giấy chứng nhận Halal và Logo

HVN sẽ cấp giấy chứng nhận Halal và cho phép sử dụng logo Halal cho các sản phẩm đã được chứng nhận Halal trong khoảng thời gian từ 7 đến 10 ngày sau ngày đánh giá (nếu công ty không phải khắc phục gì sau báo cáo của đoàn đánh giá tại hiện trường).

  1. Hậu cần

HVN sẽ đánh giá sự phù hợp việc tuân thủ Halal thông qua giám sát định kỳ hoặc bất ngờ khi có bằng chứng cho thấy Công ty không tuân thủ các yêu cầu Halal. Khi phát hiện trong khoảng thời gian sau khi cấp giấy chứng nhận, bất kỳ thay đổi được thực hiện bởi các nhà sản xuất mà không được chấp thuận trước của HVN sẽ dẫn đến việc đình chỉ hiệu lực chứng chỉ hoặc thu hồi hay bồi thường giá trị ảnh hưởng theo giá trị sự việc. Bên phía doanh nhiệp có trách nhiệm phải báo cáo định kỳ 06 tháng một lần theo quy định.

Những thay đổi này có thể là những điểm không phù hợp nặng hoặc nhẹ:

  • MINOR (Không phù hợp nhẹ) : Liên quan đến an toàn vệ sinh (ví dụ như việc sử dụng hoá chất, vệ sinh cá nhân, kiểm soát sâu bệnh);
  • MAJOR (không phù hợp nặng): Liên quan đến việc thay đổi thành phần nguyên liệu Haram (cấm dùng), nhà cung cấp, máy móc và di dời của nhà máy;

Những lỗi được đề cập ở trên sẽ dẫn đến việc đình chỉ hiệu lực chứng chỉ và Công ty phải tiến hành thực hiện các hành động khắc phục phòng ngừa.

Vấn đề nghiêm trọng:  Liên quan đến việc sử dụng các thành phần Haram (bị cấm) trong sản xuất (ví dụ như không giết động vật theo nghi thức Islam, sử dụng thịt lợn hoặc dẫn xuất của nó…). Vi phạm các lỗi này sẽ bị thu hồi chứng chỉ đã được cấp.

PV: Theo ông, việc hiểu biết một cách rõ ràng về chứng nhận Halal có phải là điều kiện tiên quyết để các doanh nghiệp Việt có thể vươn ra thị trường các nước Hồi giáo? Ông có đánh giá đây là một thị trường tiềm năng? Với năng lực của các doanh nghiệp Việt Nam, ông có nghĩ thị trường các nước Hồi giáo có sẵn sàng chào đón sản phẩm của các doanh nghiệp trong nước?

Ông Miêu Abbas: “Thương trường là chiến trường”, vậy nên để có thể hỗ trợ doanh nghiệp để xuất khẩu vào thị trường các nước Hồi giáo cần một hiểu biết rõ ràng và đầy đủ về thị trường này. Vậy nên theo tôi, việc các doanh nghiệp muốn tham gia xuất khẩu vào thị trường Hồi giáo cần tim hiểu về Halal một cách chuyên nghiệp là điều kiện tối quan trọng để họ có thể vươn ra thị trường các nước Hồi giáo. Ngoài việc sản phẩm phải được đánh giá cấp chứng nhận Halal thì các doanh nghiệp phải học hỏi nghiên cứu về văn hóa ứng xử của người Muslim, tranh thủ các cá nhân có ảnh hưởng trong Islam để làm cầu nối cho sự phát triển…

Theo con số gần đây nhất được Diễn đàn Halal thế giới công bố, giá trị trao đổi thương mại toàn cầu tính riêng cho nhóm hàng thực phẩm Halal đạt khoảng 661 tỷ USD và nếu tính cả nhóm sản phẩm phi thực phẩm và dịch vụ Halal khác thì con số này sẽ đạt từ 1,2 – 2 nghìn tỷ USD/năm.

Hiện nay, trên thế giới có khoảng 1,8 tỷ người Hồi giáo chiếm khoảng 25% dân số thế giới. Với tốc độ tăng trưởng dân số hồi giáo khoảng 2,9%/năm thì số lượng tín đồ Hồi giáo trên thế giới sẽ chiếm khoảng 30% dân số thế giới vào năm 2025. Hàng năm, thế giới chi tiêu khoảng 442 tỷ USD cho việc mua thực phẩm, trong đó Hồi giáo tiêu thụ 150 tỷ USD cho thực phẩm. Đây là một con số khá ấn tượng đối với ngành công nghiệp Halal thế giới.

Sự phân bố dân cư thế giới hiện nay cho thấy thị trường tiêu dùng sản xuất Halal lớn nhất trên thế giới là các nước Đông Nam Á và Tây Á – nơi có khoảng 1 tỷ người Hồi giáo sinh sống. Tiếp theo đó là các nước Trung Á và Nam Á chiếm khoảng 600 triệu người, các nước Châu Phi có khoảng 400 triệu dân. Bên cạnh đó, một số thị trường mà cộng đồng Hồi giáo chỉ chiếm thiểu số ở các nước phương Tây nhưng có mức thu nhập cao cũng được tính đến như thị trường châu Âu, chiếm khoảng 50 triệu người; châu Mỹ là 10 triệu người; còn lại ở các nước châu Đại dương và các nước khác.

Thực tế các nước Hồi giáo đang nhập hàng hóa từ Việt Nam rất nhiều, đặt biệt Malaysia và các nước trong khu vực Asean. Các Doanh nghiệp Việt theo tôi đang có hướng đi tốt, và để có thể thực hiện tốt hơn nữa theo tôi các doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ giúp Việt Nam hiểu rõ hơn về thị trường này trên cơ sở đó có thể áp dụng các tiêu chuẩn Halal một cách triệt để. Điều này theo tôi sẽ mang lại lợi thế cạnh tranh không nhỏ cho các doanh nghiệp khi xuất khẩu vào thị trường các nước Hồi giáo.

./.

ArabicEnglishVietnamese